YUDDHAKAANDA – SARGA 10
ततो निकुम्भो रभसः सूर्य शत्रुर् महाबलः |
सुप्तघ्नो यज्ञ कोपः च महापार्श्वो महाउअरः || १
अग्नि केतुः च दुर्धर्षो रश्मि केतुः च राक्षसः |
इन्द्रजिच् च महातेजा बलवान् रावण आत्मजः || . २
प्रहस्तो अथ विरूप अक्षो वज्र दम्ष्ट्रो महाबलः |
धूम्र अक्षः च अतिकायः च दुर्मुखः चैव राक्षसः || . ३
परिघान् पट्टसान् प्रासान् शक्ति शूल परश्वधान् |
चापानि च सबाणानि खड्गामः च विपुलान् शितान् || . ४
प्रगृह्य परम क्रुद्धाः समुत्पत्य च राक्षसाः |
अब्रुवन् रावणम् सर्वे प्रदीप्ता इव तेजसा || . ५
ततः = then;
निकुम्भ: = Nikumbha;
रभसः = Rabhasa;
महाबलः = exceedingly strong;
सूर्य शत्रु: = Suryasatru;
सुप्तघ्न: = Suptaghna;
यज्ञ कोपः = Yajnakopa;
महापार्श्वो महाउअरः = Mahaparsva and Mahodara;
दुर्धर्षो: = the unconquerable;
राक्षसः = demons;
अग्नि केतुः च = Agniketu and;
रश्मि केतुः च = Rasmiketu;
ततः = then;
बलवान् = pweful;
महातेजा = and endowed with great energy;
रावण आत्मजः= son of Ravana;
इन्द्रजिच् = Indrajit;
अतः = and;
प्रहस्त: = Prahasta;
विरूप अक्ष: = Virupaksha;
महाबलः = the extraordinarily strong;
वज्र दम्ष्ट्र = Vajradamstra;
धूम्र अक्षः च= Dhumraksha;
अतिकायः च= Atikaya;
राक्षसः = and the demon;
दुर्मुखः चैव = named Durmukha;
प्रगृह्य = carrying;
पथिशान् = iron clubs;
परिघान् = sharp-edged spears;
शूलान= spikes;
प्रासान् = darts;
शक्तिपरश्वधान्= javelins and axes;
चापानि = bows;
सबाणानि = with excellent arrows;
खड्गामः च = and swords;
विपुलाम्बुभान् = shining like a vast expanse of water;
सर्वे = who were all;
परम क्रुद्धाः = extremely enraged;
प्रदीप्ता: इव = flaming as it were;
तेजसा = with glory;
राक्षसाः = (those)demons;
समुत्पत्य = rose up abruvan = (and) spoke;
रावणम् = to Ravana (as follows).
Then, Nikumbha, Rabhasa, the exceedingly strong Surya satru, Suptaghna, Yajakopa, Mahaparsva and Mahodara, the unconquerable demons Agniketu and Rasmiketu, then the powerful son of Ravana named Indrajit endowed with great energy, Prahasta and Virupaksha, Vajradamstra who was extraordinarily strong, Dhumarksha and Atikaya and the demon by name Durmukha, carrying iron clubs, sharp-edged spears, spikes, darts, javelins and axes, bows with excellent arrows and swords shining like a vast expanse of water, and who were all extremely enraged, and flaming as it were with glory, those demons rose up and spoke to Ravana (as follows). 1-5.
अद्य रामम् वधिष्यामः सुग्रीवम् च सलक्ष्मणम् |
कृपणम् च हनूमन्तम् लंका येन प्रधर्षिता || . ६
अद्य = now itself;
वधिष्यामः = we shall kill;
रामम् = Rama;
सहलक्ष्मणम् = along with Lakshmana;
सुग्रीवम् च = and Sugreeva;
कृपणम् = and the pitiable;
हनूमन्तम् = Hanuma;
येन = by whom;
लंका = Lanka;
प्रधर्षिता = was attacked.
“Now itself, we shall kill Rama along with Lakshmana and Sugreeva as well as the pitiable Hanuma by whom Lanka was attacked.” 6.
तान् गृहीत आयुधान् सर्वान् वारयित्वा विभीषणः |
अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् पुनः प्रत्युपवेश्य तान् || . ७
विभीषणः = Vibhishana;
वारयित्वा = restraining;
तान् सर्वान् = all those;
गृहीत आयुधान् = who were made to seize weapons;
प्रत्युपवेश्य = were made to sit again;
अब्रवीत् = and spoke;
वाक्यम् = (these) words;
प्रान्जलि: = with joined palms.
Vibhishana (Ravana’s youngest half-brother) restraining all those who were made to seize weapons, were made to sit again by saluting them with joined palms and spoke as follows: 7.
अपि उपायैस् त्रिभिस् तात यो अर्थः प्राप्तुम् न शक्यते |
तस्य विक्रम कालांस् तान् युक्तान् आहुर् मनीषिणः || . ८
तात = dear brother;
यः = which;
अर्थः = act;
न शक्यते = cannot;
प्राप्तुम् = be accomplished;
त्रिभि: = by three;
उपायैस् अपि = strategies too;
तस्य = that act;
आहुः= is said;
युक्तान् = to be suitable;
विक्रम कालां = occasion for displaying prowess;
मनीषिणः = by wise men.
“Dear brother! That act which cannot be accomplished by three well-known strategies (viz . conciliation, gift and sowing dissention) , is only then to be accomplished by exhibiting prowess, as stated by wise men.” 8.
प्रमत्तेष्व् अभियुक्तेषु दैवेन प्रहतेषु च |
विक्रमास् तात सिध्यन्ति परीक्ष्य विधिना कृताः || . ९
तात = Oh, brother;
प्रमत्तेषु= in respect of indifferent people;
अभियुक्तेषु = in those who have been attacked by an enemy;
प्रहतेषु च = in those who were struck down;
दैवेन = by fate;
विक्रमाः = the gallantries;
कृताः = performed;
विधिना = according to precept;
परीक्ष्य = after being examined carefully;
सिध्यन्ति = succeed.
“The gallantries performed according to the prescribed precept, after being tested, O dear brother, only succeed against those who are indifferent, who have been already attacked by an enemy or who stand struck down by fate.” 9.
अप्रमत्तम् कथम् तम् तु विजिगीषुम् बले स्थितम् |
जित रोषम् दुराधर्षम् प्रधर्षयितुम् इच्चथ || . १०
कथम् = how;
इच्चथ = do you wish;
धर्षयितुम्= to attack;
तम् = that famous;
तम् = Rama;
अप्रमत्तम् = who is attentive;
विजिगीषुम् = who has subdued his anger;
दुराधर्षम् = and who is difficult to be conquered.
“How do you wish to attack that famous Rama, who is always attentive, who has a will to conquer, who is established in strength, who has subdued his anger and who is difficult to be conquered.” 10.
समुद्रम् लन्घयित्वा तु घोरम् नद नदी पतिम् |
कृतम् हनुमता कर्म दुष्करम् तर्कयेत कः || . ११
कः = who;
विद्यात् = can know;
तर्कयेत वा= or even imagine;
लोके= in the world;
हनुमतः = Hanuma’s;
गतिम् = speed;
लन्घयित्वा = in crossing;
घोरम् = the formidable;
समुद्रम् = ocean;
नद नदी पतिम्= the lord of streams and rivers?
“Who can conceive or even imagine in this world, that Hanuma’s speed in crossing the formidable ocean, which is the lord of streams and rivers?” 11.
बलानि अपरिमेयानि वीर्याणि च निशा चराः |
परेषाम् सहसा अवज्ञा न कर्तव्या कथंचन || . १२
निशा चराः= O, demons;
बलानि = the strength;
वीर्याणि च = and the abilities;
परेषाम् = of the enemies;
अपरिमेयानि = are difficult to be measured;
न कर्तव्या = they cannot be treated;
अवज्ञा = with contempt;
सहसा = hastily;
कथंचन = by any means.
“O, demons! The strength and the abilities of the enemies are difficult to be measured. They cannot be treated with contempt hastily by any means.” 12.
किम् च राक्षस राजस्य रामेण अपकृतम् पुरा |
आजहार जन स्थानाद् यस्य भार्याम् यशस्विनः || . १३
किम् = what;
अपकृतम् = offence (was done);
पुरा = earlier;
राक्षस राजस्य= to the king of demons;
यशस्विनः = by the illustrious;
रामेण = Rama;
यस्य = whose;
भार्याम् = wife;
आजहार = (he) bore away;
जन स्थानात् = firm janasthana?”
“What offence was done earlier to the king of demons by the illustrious Rama, whose wife that he bore away from Janasthana?” 13.
खरो यदि अतिवृत्तस् तु रामेण निहतो रणे |
अवश्यम् प्राणिनाम् प्राणा रक्षितव्या यथा बलम् || . १४
खर:= Khara;
अतिवृत्त: = who has gone beyond his limits;
निहतः यदि = was of course killed;
रामेण = by Rama;
रणे = in an encounter;
प्राणा: = lives;
अवश्यम् = certainly;
रक्षितव्या: = are to be protected;
यथा बलम् = according to one’s own strength;
प्राणिनाम् = by living beings.”
“Khara, who has gone beyond limits, was of course killed by Rama in an encounter. Lives are certainly to be protected, according to one’s own strength, by living beings.” 14.
एतन् निमित्तम् वैदेही भयम् नः सुमहद् भवेत् |
आहृता सा परित्याज्या कलह अर्थे क्ऱ्ते न किम् || . १५
एतन् निमित्तम् = for this reason;
सुमहत् = a very great;
वैदेही भयम् = danger because of Seetha;
भवेत् = will occur;
नः = to us;
सा = she;
आहृता = who was brought;
परित्याज्या = is to be given up;
किम् = what is the use;
कृते न = in doing anything;
कलह अर्थे = with an animosity as an end?
“For this reason, a very great danger because of Seetha will occur to us. She, who was brought here, is to be given away. What is the use in doing anything, with an animosity as an end?” 15.
न नः क्षमम् वीर्यवता तेन धर्म अनुवर्तिना |
वैरम् निरर्थकम् कर्तुम् दीयताम् अस्य मैथिली || . १६
न नः क्षमम् = It is not appropriate;
कर्तुम् = to make;
वैरम् = enmity;
निरर्थकम् = uselessly;
तेन = with Rama;
वीर्यवता = who is valiant;
धर्म अनुवर्तिना = and who follows dharma;
मैथिली = (let) Seetha;
दीयताम् = be given away;
अस्य = to him.
“It is not appropriate to make enmity uselessly with Rama, who is valiant and who follows dharma. Let Seetha be given away to him.” 16.
यावन् सगजाम् साश्वाम् बहु रत्न समाकुलाम् |
पुरीम् दारयते बाणैर् दीयताम् अस्य मैथिली || . १७
यावन् = before;
पुरीम् = the city of Lanka;
सगजाम् = along with elephants;
साश्वाम् = with horses;
बहु रत्न समाकुलाम् = and filled with many riches;
दारयते = are shattered;
मैथिली = (let) Seetha;
दीयताम् = be given away;
अस्य = to him.
Before the City of Lanka with its elephants, horses and many riches are shattered by arrows, let Seetha be given away to him.” 17.
यावत् सुघोरा महती दुर्धर्षा हरि वाहिनी |
न अवस्कन्दति नो लंकाम् तावत् सीता प्रदीयताम् || . १८
न यावत् तावत् = not so long as;
महती = the huge;
हरि वाहिनी= army of monkeys;
सुघोरा = which is very dangerous;
दुर्धर्षा = and unconquerable;
नावस्कन्दति= attacks;
न: = our;
लंकाम् = Lanka;
सीता = (let) Seetha;
pradiiyataam = be given away.
“Not so long as the huge army of monkeys which is very dangerous and unconquerable attacks our Lanka, let Seetha be given away.” 18.
विनश्येद्द् हि पुरी लंका शूराः सर्वे च आक्षसाः |
रामस्य दयिता पत्नी न स्वयम् यदि दीयते || . १९
दयिता = (If) the beloved;
पत्नी = wife;
रामस्य = of Rama;
न दीयते यदि = is not given away;
स्वयम् = of your own accord;
लंका पुरी = the City of Lanka;
विनश्येद्द् हि = will indeed perish;
सर्वे = all;
शूराः = the valiant;
राक्षसाश्च = demons too(will perish).
“If the beloved wife of Rama is not given away of your own accord, the city of Lanka will indeed perish. All our valiant demons too will Perish.” 19.
प्रसादये त्वाम् बन्धुत्वात् कुरुष्व वचनम् मम |
हितम् पथ्यम् त्व् अहम् ब्रूमि दीयताम् अस्य मैथिली || . २०
प्रसादये = I am propitiating;
त्वाम् = you;
बन्धुत्वात् = because of my relationship;
कुरुष्व = act on;
मम = my;
वचनम् = words;
अहम् = I;
ब्रूमि = am telling;
हितम् = the beneficial;
त्वहम् तु = and the truthful (word);
मैथिली = (let) Seetha;
दीयताम् = be given away;
अस्य = to him.
“I am propitiating you because of my relationship. Act on my words. I am telling you beneficial as well as truthful word. Let Seetha be given away to him.” 20.
पुरा शरत् सूर्य मरीच्चि सम्निभान् |
नव अग्र पुन्खान् सुदृढान् नृप आत्मजः |
सृजति अमोघान् विशिखान् वधाय ते |
प्रदीयताम् दाशरथाय मैथिली || . २१
पुरा = before;
नृप आत्मजः = Rama the prince;
सृजति = discharges;
ते वधाय ते = for your destruction;
सुदृढान् = very strong;
विशिखान् = arrows;
शरत् सूर्य मरीच्चि सम्निभान् = equal to the rays of autumnal sun;
नव अग्र पुन्खान्- provided with new heads and shafts;
अमोघान् = which are unfailing;
मैथिली = (let) Seetha;
प्रदीयताम् = be given away;
दाशरथाय = to Rama.
“Before Rama the prince discharges for your destruction, very strong and unfailing arrows equal to the rays of autumnal sun and provided with new heads and shafts, let Seetha be given away to Rama.” 21.
त्यजस्व कोपम् सुख धर्म नाशनम् |
भजस्व धर्मम् रति कीर्ति वर्धनम् |
प्रसीद जीवेम सपुत्र बान्धवाः |
प्रदीयताम् दाशरथाय मैथिली || . २२
त्यज= abandon;
आषु= soon;
कोपम् = anger;
सुख धर्म नाशनम् = which destroys happiness and piety;
भजस्व = resort to;
धर्मम् = dharma;
रति कीर्ति वर्धनम् = which augments joy and fame;
प्रसीद = become placid;
जीवेम = we shall live;
सपुत्र बान्धवाः = with our sons and relatives;
मैथिली = (let) Seetha;
प्रदीयताम् = be given away;
दाशरथाय = to Rama.
“Abandon soon your anger, which destroys happiness and piety. Resort to dharma, which augments joy and fame. Become placid so that we may live with our sons and relatives. Let Seetha be given away to Rama.” 22.
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः |
विसर्जयित्वा तान् सर्वान् प्रैवेश स्वकम् गृहम् || . २३
श्रुत्वा = having;
विभीषणवचः = Vibhishana’s words;
रावण: = Ravana;
राक्षसेश्वरः = the king of demons;
विसर्जयित्वा = left;
सर्वान् = all;
तान् = of them;
प्रविवेष = and entered;
स्वकम् = his own;
गृहम् = house.
After hearing Vibhishana’s words, Ravana the king of demons left all of them and entered his own palace. 23.
इत्यार्षे श्रीमद्रामयणे आदिकाव्ये युद्धकाण्डे दशमः सर्गः
Thus completes 10th Chapter of Yuddha Kanda of the glorious Ramayana of Valmiki, the work of a sage and the oldest epic.
NEXT: SARGA 11
Janamejayan's धर्म जिज्ञासा 